رفتن به بالا
  • سه شنبه - ۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۲ - ۰۳:۴۵
  • کد خبر : ۱۱۱۳
  • مشاهده :6,420 views
اقلید گوکل

استان فارس – شهرستان اقلید

در کتاب«پرتو توحید در اسرار تخت جمشید» کار مردم اقلید کشاورزی و دامداری بخصوص تربیت اسب جنگی قلمداد نموده است.این برنامه بخصوص با روند زندگی مردم مطابقت دارد چرا که در زمان هخامنشیان از اسبان جنگی این منطقه استفاده می شده است . در کتابهای دیگر قدمت اقلید را به دورهء ساسانیان نسبت داده اند […]

در کتاب«پرتو توحید در اسرار تخت جمشید» کار مردم اقلید کشاورزی و دامداری بخصوص تربیت اسب جنگی قلمداد نموده است.این برنامه بخصوص با روند زندگی مردم مطابقت دارد چرا که در زمان هخامنشیان از اسبان جنگی این منطقه استفاده می شده است .

در کتابهای دیگر قدمت اقلید را به دورهء ساسانیان نسبت داده اند ، این مورد با توجه به سنگ نوشته های تنگ براق و حوض دختر گبر عنوان شده و در کتابهای دیگر از اکلیل واکلیات نام برده شده است و با احتمال زیاد همان کلمه اکلیل و اکلیل است که به مرور زمان به اقلید تغیر نام یافته  و در کتابهای زیادی از اقلید نام برده شده است.

وجود آثار مانده از تل نقاره خانه در شمال اقلید قدمت آن را به دورهء هخامنشیان و آثارو بقایای موجود در منطقهء قدمت شهرستان را قبل از دوران تاریخی می رساند . جمعیت شهرستان در آخرین سرشماری حدود یکصد هزار نفر بوده که در زمان ییلاق حدود هفتاد هزار نفر عشایر به آن افزوده می شود . زبان مردم اقلید فارسی اما به خاطر وضعیت منطقه لهجه های متفاوتی دارند .

آداب و رسوم مردم اقلید با توجه به ویژگی های مخصوص خود بیشتر به آداب و رسوم مردم فارس می ماند و از نظر زندگی و برخورد با مردم منحصر به فرد است ، من جمله خون گرم بودن ، زود آشنا شدن ، با نیتی پاک و باطنی با صفا با میهمان بر خورد کردن، و در مورد بعضی از مراسم مانند عروسی ها و عزاداری ، عید نوروز و عید غدیر وسایر برنامه ها با ظرافتی خاص برنامه ریزی کرده که مورد توجه و منحصر بخود میباشد .

اقلید را در زمان قــدیم حصاری بوده است که در اصطلاح عوام به آن ماربست گفته می شود قسمتی از آثار و بقایای آن هنوز بر جای میباشد و این موءید این قضیه است که اطراف شهر دیواری بوده و مردم برای حفاظت از شهر در پشت دیوار سنگر میگرفته و شهر نگهبانی می داده اند و هیچ احدی بدون اجازه حق ورود به شهر را نداشته در بعضی از محلها دپروازه هائی به فراخور وجود داشته و ورود و خروج از آن محل صورت می گرفته است .

ضمناً از ابتدای ورود به اقلید تا محل فعلی میدان شهدا ( یا قلعه میدان ‚اسبق ) کانالی بوده که این کانال در زیر زمین حفر شده و به صورت بسته بوده که مردم به آن آدربسته(یا هادربسته ) می گویند ( هادر در لفظ اقلیدی به نام نگهبان است . ) این کانال شعباتی به تعدادی از محل ها داشته است و در هر چند صد متر یک روزنه برای عبور هوا در آن تعبیه شده است و چون داخل کانال تاریک بوده با ریختن کاه مسیر را تعیین واز آن استفاده می نمودند .

استفاده از این کانال در زمان حملهء دشمن به خاطر محفوظ ماندن آذوقه و نیز حمله ناگهانی از پشت به دشمنی که وارد منطقه شده است حفر گردیده ، هنوز آثار آن وجود دارد که متاٌسفانه بعضی از منازل فاضلابهای خود را روی آن باز نموده اند . در محل طغر(به ضمه ط و غ )اقلید آثار و بقایای یک استخر عظیم وجود دارد که آن در عوام سخل گزین یا سخر آدربسته گویند و موءید این است که در این مکان کاخی بزرگ وجود داشته و این استخر مربوط به کاخ بوده و احتمالاً در آن استخر آبهای روان منطقه را جمع آوری و ازآن برای زراعت و غیر استفاده می نموده اند و نیز به سخل گزین هم معروف است .

آثار و بقایای مربوط به بهرام گور می باشد که از قصرهای بهرام در منطقه اقلید است .تونل یا کانال موجود که هنوز آثارش باقی است از مرکز شهر اقلید به این محل امتداد داشته است .

با توجه به موقعیت منطقه در آن زمان احتیاج بوده که مکانهایی یا شهرهایی در بعضی نقاط احداث گردد . که کاخ موجود در محل طغر یکی از آن مکانها بوده است که نظامی در اشعار خود هفت گنبد را که موءید وجود کاخهای زمان بهرام عنوان می نماید .

[review]

اقلیدی گوگل مپ

اقلید نقشه بین ۴ مرکز استان

استان فارس

یکی از قدیمی ترین مراکز تمدن ایران است. فارس در کتیبه های هخامنشی به صورت پارسه و در نوشته های یونانی به شکل پرسیس آمده و معرب آن فارس است.

وسعت استان فارس حدود ۱۳۳ هزار کیلومتر متر مربع است و تقریبا ۱/۸ % مساحت کشور را تشکیل می دهد. این استان ، در جنوب منطقه مرکزی ایران بین مدار های ۲۷ درجه و دو دقیقه و ۳۱ درجه و ۴۲ دقیقه عرض شمالی و ۵۰ درجه و ۴۲ دقیقه و ۵۵ درجه و ۳۶ دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است.

این استان از شمال با استان اصفهان و یزد ، از مغرب با استانهای کهگیلویه و بویراحمد و بوشهر ، از جنوب با استان هرمزگان و از شرق با استان کرمان همسایه است.

آب و هوای فارس در شمال سرد ، در نواحی مرکزی زمستانها معتدل و بارانی و تابستانها گرم و خشک و در جنوب و جنوب شرقی زمستانها معتدل و تابستانها بسیار گرم می باشد.

farsmap

شهرستان اقلید

ویکی مپیا wikimapia                                                 ویکی پدیا wikipedia

درباره نام شهر اقلید

اقلید بزرگترین شهرستان از نظر جمعیت در شمال فارس است. درباره واژه اقلید گمانهایی چند وجود دارد اما گمانی که بیشتر تاریخ نویسان نسبت به آن اتفاق نظر دارند،این واژه همانا عربی شده واژه کلید است. در گویش مردم نیز به صورت کلید و کلیل هنوز به کار می‌رود که گونه‌ای از واژه اکلیل است. اقلید کلمه ای عربی و به معنی کلید واحتمالاکلید یک کلمه یونانی می‌باشد. این شهر به دروازه و کلید گشایش و فتح فارس مشهور بوده و درگذشته یکی از بلاد مهم به شمار می‌رفته است. کلید به مرور زمان به کلیل و بعد به اقلید تغییر نام پیدا نمود و هنوزهم عده‌ای به آن کلیل می گویند و مفهوم مجازی آن، کلید گشایش سرزمین فارس است.

از آنجا که اقلید ششمین شهر مرتفع ایران و مرتفع‌ترین شهر استان فارس به شمار می‌‌رود تا جایی که این ارتفاعات به علت مشرف بودن و جایگاه فلاتی شکل آن بر سرزمین فارس در ادوار گذشته بوده، موقعیت و تسلط خاص دفاعی داشته و دارای پایگاه نظامی بوده، به گونه‌ای که فتح آن به منزله تصرف تمام خاک فارس بشمار می‌‌آمده است و بدین ســبب آن را کلــید فارس گفته اند. به این معنی که هر کس می خواسته فارس را فتح کند، اول بایستی اقلید را فتح کند.

اقلید شهر کهن سالی است و در دوران های پیش از اسلام منطقه آبادی بوده است. هم اکنون ازدوران ساسانیان چند اثر ارزنده در اقلید و پیرامون آن وجود دارد که حوض دختر گبر با سنگ نوشته پهلوی اش یکی از آن هاست. در فارسنامه ابن بلخی درباره اقلید چنین نوشته شده است : « اقلید شهرکی کوچک است و حصاری دارد و جامع و منبردارد و هوای آن در سردسیر معتدل است و درست، آب آن خوش است و روان، [ و در آن ] میوه باشد از هر نوعی … ». هم چنین در فارسنامه ناصری نیز درباره اقلید چنین می خوانیم : « اقلید در دامنه کوهای زاگرس قرار دارد. رودخانه از میان آن جاری است در دو جانب این رودخانه باغ های پر از درختان سردسیری است مکانی با صفا و نزهت گاهی دلگشا است.

 

 پیشینه منطقه

پیشینه منطقه با توجه به نشانه‌هایی که در دسترس است به پایان دوره نوسنگی یعنی یک هزار سال پیش از میلاد می‌‌رسد. آثار تاریخی مانند حوضچه دختر گبر، کتیبه تنگ براق، کوشک زر، کتیبه کوه بل، باتلاق گور بهرام و چشمه شیرین، تل باکون (بکان) و چند نشانه کوچک و بزرگ دیگر گواه بر قدمت تاریخی این قلمرو است. بر خلاف امروز که اقلید در حاشیه قرار گرفته است، در گذشته جاده اصلی اصفهان ـ شیراز از اقلید می‌‌گذشته است وبهمین دلیل نقشی مهمتر و کلیدی تر از سایر شهرستانها در تحرک فعالیتهای اقتصادی واجتماعی سرزمین پارس داشته است. این شهر زمانی گوشه‌ای از شاهنشاهی هخامنشیها به نام آزارگاتا و مرکز تربیت اسب جنگی کوروش به شمار می‌‌آمده است.

 

وجه تسمیه و پیشینه تاریخی

در مورد وجه تسمیه اقلید در فارس نامه ناصری مرحوم حاج میرزا حسین فسائی آمده است:

“اقلید در لغت عرب به معنای کلید است که آن را مفتاح گویند یعنی آن بلوک کلید گشودن مملکت فارس است ، هر آن که آن را فتح نمود گویا فارس را فتح نموده است . “

مردم ( دال ) کلمه کلید را به ( لام ) تبدیل کرده و در محاورات خود کلیل می گفته اند .

اقلید در آثار جهانگردان و نویسندگان:

آنچه می توان درباره قدمت تاریخی شهرستان اقلید بیان نمود به استناد آثاری است که از کتب تاریخی و سفرنامه های جهانگردان به جای مانده و بیانگر این است که اقلید در دوران پیش از اسلام نیز شهری آباد و مطرح بوده است .

ابن بطوطه ، مورخ مراکشی در سفرنامه خود که در سال ۷۲۵ هجری تألیف شده ، می نویسد :

” وقتی از اصفهان به سوی شیراز حرکت کردیم ، نخست به شهر کلیل رسیدیم که شهرکی است دارای شهرها و باغ ها ومیوه های فراوان . “

در شاهنامه فردوسی ، اقلید ( جَز ) نام داشته که به معنای جزیره است و این عنوان به این جهت بوده که در قسمت های جنوبی اقلید ، به دلیل فراوانی آب وبارندگی زیاد ، دریاچه هایی وجود داشته است .

فرصت الدوله شیرازی در کتاب ارزشمند خود ( آثار عجم ) ، از اقلید نام می برد و در سفر شیراز به تهران ، در چمن آسپاس منزل کرده و چند شب را در آن جا گذرانده است .

ابن بلخی در کتاب فارسنامه خود که بین سالهای ۵۰۰ تا ۵۵۰ هجری قمری نگاشته است ، در مورد اقلید می گوید :

” اقلید ، شهرکی کوچک است و حصاری دارد و جامع و منبر دارد و هوای آن سردسیر است و آب آن خوش است و روان و میوه و غله از هر نوع است ” . حمداله مستوفی در کتاب نزهت القلوب می نویسد :

” اقلید شهری کوچک است و حصاری دارد و هوایش معتدل است و آب روان دارد و در او از همه نوع میوه است و غله . سورمق و ارجمان از توابع اقلید است .”

سنگ نوشته ای مربوط به دوران ساسانیان بر دیواره حوض مشهور به دختر گبردر تل قلات قرار دارد که مشتمل بر ۲۱ سطر خط پهلوی ساسانی است و کتیبه آن حدود ۲متر طول و ۸۸ سانتی متر عرض داشته وابعاد حوض۶ / ۱ متر طول و ۱ متر عرض و ۲۷ سانتی متر عمق می باشد و نشان از قدمت و رونق اقلیددر عهد ساسانیان دارد.

ژان گوتر در کتاب خواجه تاجدار می نویسد :

” سپاه آقامحمدخان قاجار با تصرف فارس، یک هفته در آسپاس و کوشک زر اتراق کرده و از آنجا به شیراز عزیمت نموده اند . “

مادام ژان دیولافوا که همراه شوهرش مارسل دیولافوا باستان شناس فرانسوی در سال ۱۸۸۱ میلادی به ایران مسافرت کرده است ، در سفرنامه خود می نویسد :

” به اقلید رفتیم تا مسجدی را که تعریف آن را شنیده بودیم ببینیم. خرابه های یک کاخ کوچک صفوی را هم دیدیم . هوای اقلید صاف ، آب آن گوارا و چشمه های فراوان دارد . “

ایران شناس معروف آلمانی پروفسور والتر هیتس، چند سال پیش، ضمن خواندن آثار باستانی معروف به حوض دختر گبر در تل قلات اقلید ، مقالاتی در این زمینه نوشته است .

مرحوم دهخدا ، در واژه نامه خود می نویسد :

” اقلید شهرکی است واقع در استخر فارس، دارای ولایات و مزارع بیشمار ، دارای یک بخش مرکزی و مهم به نام سرحد چهاردانگه که سابقاً دشت روم گفته می شده است . “

 

جاذبه های مذهبی و تفریحی

اقلیدیکی ازکهن ترین شهرهای ایران به معنی کلیدسرزمین پارس باآثارباستانی ومذهبی، با بیش از ۲۰ بقعه متبرکه و۲۷۲ رقبه موقوفات، جاذبه های تفریحی و گردشگری تابلویی رنگارنگ از جلوه های قدرت خداوندی است که طبیعت زیبا و مردمان خون گرم و مهمان دوست آن مقدم شما را گلباران می کنند .

۱-مسجد جامع اقلید :

یکی از مساجد قدیمی ایران می باشد که از گذشته های دور مکانی مقدس بوده و کتیبه ای چوبی مبنی بر تعمیر مسجد در سال ۸۴۹ هجری قمری و منبر منبت کاری شده ای مربوط به دوران صفوی ساخته شده به سال ۱۰۰۸ هجری قمری دارد که ارزشهای هنری فراوانی دارد .

۲-امامزاده عبدالرحمن (ع) :

در پای تپه ای کوچک بارگاه امامزاده عبدالرحمن(ع) از نوادگان امام حسن مجتبی (ع) قرار دارد که گلزار شهدای گلگون کفن انقلاب اسلامی و هشت سال دفاع مقدس در کنار آن قرار دارد.

۳- امامزاده زینب خاتون(س):

در مرکز شهر ودر محله ی قدیمی الیاسان بقعه ی مبارکه امامزاده زینب خاتون(س) از نوادگان امام محمد باقر (ع)قرار گرفته است .

۴-امامزاده زبیده خاتون (س):

بقعه ی مبارکه امامزاده زبیده خاتون (س) از نوادگان امام محمد باقر (ع) در مسیر جاده اقلید به یاسوج قرار داشته و به دلیل وجود قنات و چشمه سارها چشم انداز زیبایی را به وجود آورده است .

۵-امامزاده سید محمد(ع) کافتر :

این مجموعه ی زیارتی – سیاحتی شامل بارگاه مقدس امامزاده سیدمحمد (ع)از نوادگان حضرت ابالفضل العباس (ع) ، دریاچه ،قلعه کافوری (مربوط به دوره ی ساسانی)و کوههای سر به فلک کشیده زاگرس، یکی از زیباترین مناطقی است که پذیرای خیل مشتاقان و علاقمندان است .

۶-امامزاده اسماعیل (ع):

در روستایی به همین نام کوههای پوشیده از جنگل و باغ های مو(انگور) بارگاه مقدس امامزاده اسماعیل (ع) از نوادگان امام موسی کاظم (ع) را در برگرفته اند که گنبد و بارگاه آن به دستور شاه اسماعیل صفوی ساخته شده است. تفریح گاه غوره دان نیزدر نزدیکی آن قرار دارد .

۷-امامزاده ابراهیم(ع):

در دهستان خنجشت واقع گردیده و از نوادگان حضرت امام موسی کاظم (ع) می باشد .

۸-امامزاده اسداله(ع):

در روستای شولان ( بین مهجان و شولان ) قرار دارد و از نوادگان امام موسی کاظم (ع) می باشد .

۹-امامزاده جعفر(ع):

در روستای بازبچه واقع گرذیده و از فرزندان امام موسی کاظم (ع) می باشد .

۱۰- امامزاده شاهزاده ابراهیم(ع):

در بخش حسن آباد قرار دارد .

۱۱-امامزاده شاه غیب(ع):

در روستای آسپاس واقع شده است .

۱۲-امامزاده شاه نجف(ع):

در روستای جدول نو قرار دارد و احتمالاً از نوادگان امام علی (ع) می باشد .

۱۳-امامزاده شمس الدین محمد (ع):

در دهستان دزکرد واقع گردیده و از نوادگان امام موسی کاظم (ع) می باشد .

۱۴ -امامزاده عباس علی(ع):

در روستای کوشک زر قرار گرفته و از نوادگان امام علی (ع) می باشد .

علاوه بر امامزادگان مقبره اولیا الهی زیر مورد توجه مردم می باشد .

سیدابوالحسن ،سیدمحمد ، سلطان ابراهیم ،پیر محمود ،علمدار ،با با عبدالله،

۱۵-چشمه محمدرسول الله (ص) :

از زیر یک تپه سنگی ، آب زلالی می جوشد که تفرجگاه محمد رسول الله را پدید آورده است . بر بلندای این تفرجگاه سنگ دُل دُل قرارداشته که نوعی نیایشگاه بوده است .وجود چشمه سارهای چال باباشاه و کَشکوک بر زیبایی این منطقه افزوده است .از سوی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ،طرح جامع گردشگری این تفرج گاه در حال اجرا می باشد که آن رابه یکی از قطب های توریستی استان تبدیل می نماید .

۱۶-حوض دختر گبر و کتیبه پهلوی :

در مرکز شهر و بردامنه ی تپه سنگی قلات حوض دختر گبریادگاری از عهد ساسانی ، شامل سه پله و یک حوض با عمق کم وجود دارد که بر دیواره ی آن کتیبه ای به خط پهلوی ساسانی به طول ۲ متر و عرض ۸۸ سانتیمتر کنده شده است .

۱۷-چشمه گور بهرام آسپاس :

در کنار روستای آسپاس چشمه ای قرار دارد که نقل شده بهرام گور در هنگام شکار در آن فرو رفته است . بیشه زارهای سرسبز و قلعه بهرام گور و کوه شکارگاه و …. از جمله جاهای دیدنی مجاور این چشمه است .

۱۸-تنگ براق و کتیبه ساسانی :

در دوره ای زیبا فرو ریختن آب از صخره های بلند بهشتی را پدید آورده است که خنکای نسیم آن روح فزاست . در مجاور آبشار زیبای آن کتیبه ای به خط پهلوی از دوران ساسانی به جای مانده است .

۱۹- رود کر. دشت های وسیع و کوههای پوشیده از برف منظره ای دل انگیز را در شهرستان اقلیدبه نمایش درآورده است .

۲۰-پارک انقلاب و پارک پارسیان :

در مجاورت شهر اقلید چشمه سار چغرسیاه قرار گرفته است که پارک انقلاب و پارک پارسیان و گلزار شهدای گمنام در کنار این چشمه واقع شده است .

۲۱-چشمه بالنگان حاجی آباد :

مجاور روستای حاجی آباد تفریح گاه چشمه بالنگان خستگی را از جسم و جان مسافران جاده طریق الرضا(ع) می زداید .

۲۲-قدمگاه سده :

درختان کهنسال چشمه ی قدمگاه را که از زیر کوه می جوشد در برگرفته است . نزدیکی به شهر سده و آثاری مانند تپه نقاره خانه ، تپه فیلی و تپه مهرعلی فارسی از ویژگیهای این تفرجگاه زیبا می باشد .

۲۳-چشمه چهل شهیدان دِژکرد :

در مجاورت دهستان دژکرد زلال آب چشمه ساران در پای کوههای بلند با درختان با طراوت خویش تپه ماهورهای زیبا و جنگلی را طی می کند . این تفرجگاه دارای چشم اندازهای زیبا نظیر چشمه ، کوه و فضای سبز می باشد.

۲۴-دریاچه کافتر:

ایندریاچه که قابل قایقرانی و ماهیگیری است زیستگاه پرندگان می باشدویکی از مناطق مستعد در زمینه اکو توریسم بوده و طرح جامع آن در حال تهیه می باشد.

۲۵- چشمه آب باریک:

این چشمه در دامنه کوه و در فاصله ۶ کیلومتری روستای آب باریک قرار دارد و در فصول بهار و تابستان بیش از ۷۰۰ لیتر در ثانیه آبدهی دارد

۲۶-ترناس و قله بل:

ترناس در دامنه های قله بل قرار دارد و دارای چمن زارومناظر طبیعی و چشمه سار است که علاقمندان به کوهنوردی را به سوی خود فرا می خواند.

 

 

زبان، فرهنگ و آداب و رسوم، قومیتها، آثار تاریخی

آنچه می‌توان درباره قدمت تاریخی شهرستان اقلید بیان نمود به استناد آثاری است که از کتب تاریخی و سفرنامه‌های جهانگردان بجای مانده و بیانگر این است که اقلید در دوران پیش از اسلام نیز شهری آباد و مطرح بوده است. در کتاب تاریخ فارسنامه ناصری از انتشارات کتابخانه سنایی آمده است که قدمت اقلید مربوط به دوران ساسانیان است و سنگ نوشته موجود در تل قلات مشتمل بر ۲۱ سطر خط پهلوی (مربوط به سال ۱۳۳۴ هـ .ش) مؤید این موضوع است.

مردم شهرستان اقلید مردمی مهمان‌نواز، خونگرم، مومن و متعهد به انقلاب و اسلام و در تمامی صحنه‌ها، مراسم و مناسب‌های ویژه حضوری فعال دارند، مردم این دیار بخاطر اردات قلبی و عقیده محکمی که با خاندان عصمت و طهارت دارند در اجرای مراسم مذهبی کوشا بوده و برنامه‌های متنوعی را در طول سال به اجرا می‌گذارند. آداب و رسوم مردم نیز منحصر به فرد بوده و تا حدودی دست نخورده باقی مانده است.

شهرستان اقلید دارای آثار باستانی متعددی است از جمله:

حوض دختر گبر، منبر و کتیبه مسجد جامع، قلعه آسپاس، چشمه دزدان، تپه مهرعلی فارسی، تپه فیلی، کتیبه و غار تنگ براق، تپه باستانی باقر آباد، قصر بهرام، قصر گل اندام، تل شاه نشین، تل خنجشت، تپه کوشک زر، تپه نقاره‌خانه، باتلاق بهرام گور، کاروانسرای شاه عباس، شهر نکیسا.
اماکن تفریحی و مذهبی شهرستان عبارتند از :

۱-پارک انقلاب، چشمه رسول‌الله (ص)، ۳-امامزاده اسماعیل (ع)، ۴-دریاچه کافتر، ۵-چشمه قدمگاه (سده)، ۶-آبشار تنگ براق، ۷-چشمه چهل شهیدان دژکرد، ۸-مسجد جامع، ۹-چشمه بالنگان (حاجی‌آباد)، ۱۰-امامزاده زبیده خاتون (ع)، ۱۱-امامزاده زینب خاتون (ع).

۱.پارک انقلاب یا چشمه صفاد الاسود:

پارک جنگلی انقلاب در کنار چشمه پرآب صغاد الاسود (چغر سیاه) در جنوب اقلید واقع شده که پس از پیروزی انقلاب اسلامی توسط  شهرداری اقلید احداث شده است. این پارک با آب فراوان ، درختان بید طلائی و مجنون، و آبشارهای کوچک مصنوعی متعدد محل مناسبی برای تفریح واستراحت اهالی شهردرفصل بهار و تابستان می باشد که به دلیل آب وهوای ییلاقی ازشهرستانهای  همجوار نیز مردم به این محل می آیند.

۲٫چشمه محمد رسول الله:

چشمه رسول الله (ص)با آبی زلال و گوارا که از دل کوه بیرون می آید محلی بسیار جالب و دیدنی است، که در سالهای اخیر در کنار این چشمه مرکزپرورش ماهی قزل آلا احداث شده است.

۳٫چال بابا شاه:

تفریگاهی است زیبا که در جنوب غربی شهر واقع شده است .

۴٫دریاچه کافتر:

این دریاچه درکنار روستای کافتر واقع شده ومساحت آن ۴۸ کیلومترمربع است و دومین دریاچه آب شیرین بعدازدریاچه پریشان است که زیستگاه طبیعی پرندگان مهاجر و محل پرورش ماهی های کپور و آمور می باشد. وجودچشمه سارها وقنوات متعدد علاوه برایجاد مناظر زیباودیدنی زمینه مساعدی برای پرورش ماهی قزل آلا  فراهم  نموده است.

۵٫تنگ براق:

یکی از روستاهای بسیار زیبا و خوش آب و هوای شهرستان است که تا مرکز شهر حدود ۱۱۰ کیلومتر فاصله دارد. درکناراین روستا تنگه ای در میان انبوه درختان سربه فلک کشیده با چشمه های متعدد و رودخانه ای خروشان، غارهای زیبا، آبشارها، آبچک ها و ستونهای آهکی معلق مناظری بدیع و چشم نواز را به وجود  آورده است.

۶٫حوضچه دختر گبر:

در دامنه یکی ازکوههای اقلید بنام تل قلات، در مرکز شهر، سنگ نوشته ای به خط پهلوی به طول ۲متر و   عرض ۸۸ سانتی متر وجود دارد که به شکل حوضی است که  قبر بوده و بازمانده از زرتشتیان این منطقه پیش از اسلام است.

۷٫قدمگاه سده:

چشمه ای پر آب، در میان انبوه درختان سر به فلک کشیده، در۸۰ کیلومتری اقلید ودر حوالی بخش سده میباشد که در دامنه ای زیبا با آب و هوایی مطبوع  یکی از مناظر طبیعی و دست نخورده استان فارس می باشد .

۸٫گور بهرام:

در فاصله ۵۵ کیلومتری اقلید ونزدیک دهستان آسپاس منطقه ای باتلاقی وجود دارد که مشهور به گور بهرام است . چنین شهرت دارد که بهرام اسانی برای شکار گور خر در این منطقه اسب می تاخته و در این باتلاق ناپدید شده است، وشکارگاه ویکی ازقصرهای هفتگانه وی در آنجا بوده است.این مطلب دربرخی کتب ازجمله« تاریخ ایران» اثر سرجان مالکم بیان شده است.

 

زبان

زبان رایج مردم شهرستان فارسی است. بخاطر وجود طوایف مختلف عشایر در نیمی از سال که جمعیت آنها بالغ بر ۴۰ هزار نفر می‌رسد زبان ترکی قشقایی و عرب باصری نیز رایج است تعدادی از این عشایر هم بعضاً در روستاها و مرکز شهر ساکن هستند.

 

صنایع و معادن

بزرگ ترین مرکز صنعتی شهرستان اقلید کارخانه قند می‌باشد که با ظرفیت اسمی روزانه ۱۵۰۰ تن مصرف چغندرقند سالانه در حدود میانگین ۲۷ هزار تن می‌باشد و بوسیله بخش خصوصی اداره می‌شود. دومین واحد صنعتی این شهرستان شرکت صنایع پلاستیک کوثر با ظرفیت اسمی سالیانه ۲۵۰۰ تن و عملی ۳۵۰۰ تن تولید انواع پلی اتیلن پایپ، سبک ، سنگین، پلی‌پروپیلن‌وپلی‌استایرن‌است. واحدهای صنعتی دیگر شامل کارخانه شیرپاستوریزه با ظرفیت اسمی ۳۰۰۰ تن شیر در سال و سایر فراورده‌های لبنی از جمله ماست پاستوریزه، ماست موسیر، پنیر سفید، خامه ، دوغ گازدار است. واحدهای صنعتی دیگر شامل شرکت تولید و بسته بندی فرآورده‌های گوشتی شعبه اقلید با ظرفیت ۹ هزارتن کشتار دام و ۳۶۰۰ تن بسته بندی انواع گوشت قرمز به صورت سالیانه است و هم‌چنین کارخانه آرد اقلید با ظرفیت ۲۵۰ تن روزانه تولید آرد والسی که بیش از ۹۰% مراحل اجرایی آن اتمام یافته و در آینده نزدیک به بهره‌برداری خواهد رسید. با وجود داشتن استعدادهای بالقوه تولیدات معدنی در این شهرستان به دلیل عدم سرمایه گذاری در این بخش، غیر از تولیدات معدنی در خصوص شن ماسه فعالیت های تولیدی دیگری انجام نمی‌پذیرد.

 

کشاورزی و دام داری

در اقلید به سبب وجود آب فراوان و هوای مناسب، کشاورزی رونق دارد. از نظر کشاورزی این شهرستان از موقعیت خاص کشاورزی برخوردار بوده و وجود پنج دشت مسطح و حاصل خیز و منابع طبیعی آبی قابل توجه این منطقه را به یکی از مهم ترین قطب های کشاورزی استان فارس تبدیل کرده است، هم اکنون میزان ۱۴۰ هزار هکتار زمین قابل کشت وجود دارد که تا ۲۰۰ هزارهکتار نیز قابل گسترش می‌باشد و عمده تولیدات کشاورزی عبارتند از : گندم، جو، چغندرقند، سیب زمینی، حبوبات (نخود، لوبیا،عدس)، سیب درختی ، علوفه (یونجه ، اسپرس ، شبدر). علاوه بر تولید محصولات زراعی در این شهرستان انواع محصولات باغی توسط کشاورزان تولید می‌شود که براساس جدیدترین آمار موجود با سطح زیرکشت ۸۵۸۱ هکتار می‌باشد که عمده ترین محصولات باغی عبارتند از سیب درختی ، بادام ، انگور ، گردو که سطح زیرکشت سیب درختی ۳۰۹۴ هکتار ، بادام (آبی ۲۱۸ هکتار، دیم ۲۹۸۶) انگور (آبی ۴۴۳ هکتار ، دیم ۸۳۹ هکتار) و گردو ۳۹۱ هکتار می‌باشد، باغ داران محصولات دیگر از جمله زردآلو، آلبالو، گیلاس، هلو، شلیل، شفتالو، انواع آلو، انواع گوجه، به، گلابی، خرمالو، انار، توت، انجیر، سنجد و زعفران نیز تولید می‌شود. شهرستان اقلید یکی از شهرستانهای مستعد دامپروری می‌باشد که تقریباً حدود ۴۰۰ هزار واحد دامی ، توسط حدوداً ۵۰۰ بهره بردار(دامدار و دامپرور) در بافت شهر و روستاهای شهرستان نگهداری می‌شوند و در طول شش ماه از سال بیش از ۵۰ هزار نفر از عشایر بدلیل ییلاقی بودن منطقه به این شهرستان کوچ می نمایند که این امر موجب رونق دام پروری گردیده و سالیانه میزان قابل دام به صورت زنده مازاد بر نیاز شهرستان به استانهای یزد، اصفهان ، فارس صادر می‌گردد. اخیراً نیز با احداث و راه اندازی مجتمع گوشت این شهرستان ، انواع دام های مختلف از دام داران منطقه توسط این مجتمع خریداری و پس از کشتار ، بسته بندی گردیده و به سایر نقاط کشور ارسال می‌گردد. دام داری بر عهده تیره‌های گوناگون ایل ها است و دام ها شامل گاو، گوسفند، بز و شتر است. انواع فرآورده‌های دامی و لبنی از محصولات بخش دام داری این شهرستان می‌باشد.

 

مفاخر علمی ، فرهنگی

¯ شیخ علی اکبر اقلیدی

¯ محمد دیّاب اقلیدی

¯ شیخ عبدالرحمان اقلیدی :

از زاهدان عصرخود بوده و در سال ۵۶۵ هجری وفات یافته است .

¯ شیخ عبدالعزیز اقلیدی :

امامی متبحر در فنون عملیه ، بویژه فقه و حدیث و نخستین کسی است که بساط علم را در شیراز مبسوط نموده و در سال ۶۱۰ هجری ، در شیراز وفات یافته و در قبرستان باهلیه مدفون است .

¯ شیخ عبداله ابن احمد الخالدی اقلیدی : عالمی فقیه که در صدق و صفا سخن می گفته و در سال ۶۱۵ هجری در شیراز فوت کرده و در مقبره شیخ کبیر ( ابن خفیف ) مدفون است .

¯ خواجه کافی : زاویه دار معروف سده هفتم که اموال خود را صرف امور خیر ، می کرده است .

¯ علی ابن محمود اقلیدی :

خطاطی معروف و توانا که مدت ۳ ماه در سال ۷۱۴ هجری ، نسخه ای از کتاب مولانا را خطاطی و در ترویج آیین مولویه همت داشته است .

¯ عبدالسلام اقلیدی :

دستور ارشاد از شیخ جنید داشته و در ترویج طریقت صفوی نقش مهمی داشته است .

¯ درویش کمال اقلیدی :

جزء سلسله حروفیه بوده و در سال ۱۰۰۲ هجری به دستور شاه عباس به قتل رسیده است .

¯ شیخ الاسلام اقلیدی :

رهبری نهضت جنوب را علیه انگلیسی ها بر عهده داشته و در ایجاد وحدت بین مردم اقلید نقش داشته است .

¯ پیرغیب اقلیدی :

که از منبت کاران معروف اقلید بوده ایت .

¯ استاد شاه محمد نجار اقلیدی :

نجار هنرمندی که در زمینه منبت کاری استاد بوده است .

¯ استاد حبیب اله :

وی فرزند استاد شاه محمد و نوه ی استاد پیر غیب اقلیدی است که این سه نفر از اواخر قرن دهم تا اواسط قرن یازدهم هجری قمری آثاری مانند منبر مسجد جامع و درب امامزاده ومحجر سلطان ابراهیم را ساخته اند .

¯ استاد ذبیح اله توانگر:

که در منبت کاری استادی توانمند بود .

¯ غلامحسین روحانی:

مشهور به سراج از شاعران برجسته اقلید که شعر های طنز او نزد مردم معروف است .

¯ روح الامین :

از شاعران بزرگ اقلیدی که شعر هایی از او به یادگار مانده است

¯ شیخ مهدی فقیه اقلیدی : در سده اخیر می زیسته و عارفی برجسته و مجتهدی بزرگ بود که هنگام سلام نماز پاسخ سلام را از حضرت ختمی مرتبت محمد (ص) می شنیده و نقل می کنند که در حرم ائمه داخل نمی شده ، مگر آنکه پاسخ سلام خویش را از آن امام می شنیده است

 

پوشش گیاهی و جانوری

در کوهستان های اقلید ، درختان بنه ، بادام کوهی ، ارژن ، کُندُر ، کُما و گیاهان خوراکی ، مانند قارچ ، جاشیر ، پیاز کوهی ، چیویل ، بِلهَر ، لیزک ، کنگر ، ریواس به فراوانی دیده می شود در سراسر منطقه گیاهان دارویی مانند گل هُرمونِه،زیره کوهی،کاسنی، آویشن ، گل مادردختر ، بو مادران ،پونه کوهی، شاتره و توسک و گیاهان صنعتی مانند شیرین بیان ،گون وآنغوزه و.. وجود دارد. یکی از گیاهان تیره لاله به نام لاله ی واژگون ، در دامنه ی کوه های این شهرستان وجود دارد که نام محلی آن گل اشک می باشد و زمان شکوفایی آن اواخر فروردین ماه است . گونه ای بلبل ، به نام ( بلبل هَزار )در اقلید وجود دارد که در اوایل بهار از گرمسیر به باغ های اقلید وارد شده و شروع به لانه سازی و تخم گذاری می کند و صدایی دلنشین و منحصر به فرد دارد. جزء پرندگان کمیاب بوده وتنهادراقلیدویکی دو نقطه ی دیگر ایران یافت می شود. در دامنه ها و ارتفاعات اقلید ، پستاندارانی همچون بز کوهی ( پازن ) ، خرگوش ، پلنگ ، گرگ و آهو دیده می شوند و پرندگانی چون کبک و بلدرچین نیز به وفور یافت می شود .

 

 

موقعیت جغرافیایی و اقلیمی

شهرستان اقلید با وسعت ۷۰۵۴ کیلومتر مربع قریب به ۷/۵ درصد کل مساحت خاکی استان فارس را به خود اختصاص داده است. این شهرستان دارای دو نقطه شهری اقلید و صد و سه بخش، ۹ دهستان و ۸۰ روستا می‌باشد و در محدوده جغرافیایی ۵۲ درجه و ۵۵ دقیقه طول شرقی و ۳۱ درجه و ۱۳ دقیقه عرض شمالی قرار گرفته است. از شمال به شهرستان آباده، از جنوب به شهرستان‌های مرودشت و سپیدان، از شرق به شهرستان خرمبید و از غرب به استان‌های اصفهان و کهکیلویه و بویراحمد محدود می‌شود. مهمترین دشت‌های این شهرستان عبارتند از: دشت خسروشیرین، دشت بکان، دشت نمدان، مهمترین کوههای شهرستان نیز عبارتند از: ۱-کوه آب سیاه، ۲-رشته کوه سفید (کوه بل بلندترین قله آن است)، ۳-کوه بکان.

رودخانه سفید ، رودخانه گاوگدار و رودخانه شادکام مهمترین رودخانه‌های شهرستان بوده و دریاچه نیز با مساحت میانگین ۲۳ کیلومتر مربع (در سال‌های پر باران حداکثر ۴۸ کیلومتر مربع و در سال‌های خشک حداکثر ۵ کیلومتر مربع واقع در دشت نمدان یکی از دریاچه‌های طبیعی آب شیرین فارس است و با وجود عمق ناچیز از نظر زیست‌محیطی و جذب پرندگان مهاجر اهمیت زیادی دارد.

شهرستان اقلید جزء مناطق کوهستانی و مرتفع کشور به شمار می‌رود. ارتفاعات آن دنباله سلسله جبال زاگرس بوده و حداکثر ارتفاع آن از سطح دریا ۳۹۴۳ متر بنام کوه بل در جنوب اقلید است.

دارای زمستان‌های سردو تابستان‌های معتدل می‌باشد. حداکثر درجه حرارت برابر با ۳۷ درجه سانتیگراد و حداقل آن ۲۲- درجه سانتیگراد در سردترین ماه سال است. متوسط بارندگی سالیانه در این شهرستان بین ۳۳۰-۳۰۰ میلی‌متر در مرکز شهر و روستاها و ۶۰۰-۴۰۰ میلیمتر در ارتفاعات است. این شهرستان یکی از نواحیی بادخیز استان بوده و اکثر مواقع سال سرعت باد قابل ملاحظه است. بنابر گزارشات واصله سرعت باد به ۱۶۰ کیلومتر در ساعت نیز رسیده است.

مسیرهای این شهرستان به مناطق اطراف عبارت اند از: – راه آسفالته‌ای که از اقلید به سوی شمال خاوری کشیده شده که اقلید را به بزرگراه اصفهان – شیراز در سورمق متصل می سازد. درازای این راه ۱۸ کیلو متر است. – جاده اقلید – یاسوج که ۱۲۰ کیلومتر است و از اقلید به سوی جنوب باختری می‌رود و به یاسوج می رسد و مطالعه احداث بزرگراه طریق الرضا (ع)بر روی آن در حال انجام است. -راه آهن اصفهان -شیراز که در کنار شهر اقلید ایستگاه دارد و مطالعه و امکان سنجی احداث راه آهن یزد -اقلید -یاسوج در دست پی گیری است. – جاده‌ای که از سوی شمال از اقلید به سوی آبادی های صغاد بهمن و سپس به ایزد خواست و شهر سمیرم می‌رسد. -آزاد راه در حال احداث شمال -جنوب که از وسط این شهرستان و از نزدیکی شهر سده می گذرد. – راه‌های دیگری که مرکز بخش اقلید را به آبادی های پیرامونش می رساند. به طور کلی این شهرستان از موقعیت استثنایی جغرافیایی در چهار راهی استان های فارس و یزد و اصفهان و کهگیلویه و بویر احمد قرار دارد.

بخش ها و دهستان ها

شهرستان اقلیدبا۷۰۵۴ کیلومترمربع وسیع ترین شهرستان در شمال فارس بوده و بر اساس آخرین تقسیمات کشوری دارای سه بخش مرکزی، سده و حسن آباد و دو نقطه شهری (اقلید – سده) و۸ دهستان (سده – دژکرد – آسپاس – حسن آباد – احمد آباد – بکان – خنجشت و شهرمیان) می باشد . همچنین این شهرستان دارای ۳۹۶ پارچه آبادی است که ۸۵ پارچه آبادی مسکونی و مابقی خالی از سکنه می باشد. طبق قانون تقسیمات کشوری شهرستان اقلید در سال ۱۳۵۴ ایجاد و به تصویب دولت رسیده است .

نقشه-اقلید

عکس:نقشه شهرستان اقلید و توابع

 

ویژگی‌های جمعیتی: بر اساس جدیدترین آمار و ذکر سال آماربرداری

درصد جمعیت مهاجر

درصد جمعیت عشایری نرخ باسوادی نرخ بیکاری درصد جمعیت فعال درصد جمعیت روستایی جمعیت شهرستان در سال ۸۲ در ۶ ماه از سال (بهار و تابستان) جمعیت شهرستان در سال ۸۱ در ۶ ماه از سال (پاییز و زمستان)
۱۱۰۰۰ ۴۰۰۰۰ ۸۰% ۵/۱۸% ۷/۵۰% ۱۴۲۲۴۲

۹۲۲۴۲ نفر

 

دشت ها و کوه ها

این شهرستان در منطقه کوهستانی(پیشکوه های داخلی زاگرس) قرار گرفته و هیچ نقطه ی آن کمتر از ۲۰۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع ندارد. میانگین ارتفاع ۲۳۰۰ متر از سطح دریا واز نظر مساحت ، پنجمین شهر استان می باشد و بلندترین شهردرفارس و ششمین شهر مرتفع کشور است.

مهمترین دشتهای شهرستان اقلید :دشت بکان:که هم اکنون طرح اسکان عشایر در چهار شهرک در این دشت اجرا گردیده است.

· دشت سده و آسپاس:

دشتهای سده و آسپاس دو دشت به هم چسبیده هستند که مساحت آنها ۱۶۸۸ کیلومترمربع می باشد.

· دشت نمدان:

این دشت یکی از مناطق عمده ییلاقی ایل های قشقایی و خمسه است. در واقع مجموعه ای از سه دشت به هم پیوسته ساریتان، شادکام و نمدان است. میانگین ارتفاع این دشت از سطح دریا ۲۲۰۰ متر و حداکثر ارتفاع آن ۳۳۷۰ متر است.

مهمترین کوه های شهرستان:

v کوه سفید :این رشته کوه از ۳۰ کیلومتری شمال غربی اقلید آغاز شده و به صورت قوسی رو به جنوب شهرستان ادامه می یابد و سپس به سوی شمال منحرف شده و در شرق اقلید پایان می یابد ،دارای ۹۵۰ کیلومتر وسعت بوده و به دلیل بارش برف در زمستان ، در بیشتر روزهای سال سفیدپوش است . علت نامگذاری این کوه به سفید نیز همین دلیل است . اگر چه برخی گفته اند : چون ازسنگ های سفیدتشکیل شده ، کوه سفید نامیده شده است و از کوههای انگه دونی، خرمنکوه، علی آباد، درغوک، سلمه کوه، تنگ کورک، بِل و یال خری تشکیل یافته و بلندترین قله آن بِل نام دارد که ۳۹۴۳ متر ارتفاع داشته و در ۱۴ کیلومتری جنوب شرقی اقلید واقع شده است.

v کوه بکان: این کوه در ۱۴ کیلومتری جنوب شهرسده قرار دارد و ارتفاع آن ۳۱۱۷ متر می باشد که از جنوب غربی به کوه لای سواری و از شمال شرقی به کوه لیلمان متصل است.

رودخانه ها و دریاجه ها :

این شهرستان ، حوزه ی آبریز دریاچه مهارلو و بختگان می باشد . به این صورت که قسمتی از آب مربوط به چشمه سارها به سمت جنوب سرازیر می شوندو شعبه ای از رود کر را تشکیل می دهند و به دریاچه مهارلو و بختگان می ریزد . رودخانه بروک و هِرا ، از رودهایی هستند که جریان های سیلابی را ازشهر اقلید خارج می کنند .

مهمترین رودخانه های شهرستان :

Ø رودخانه سفید:

Ø رودخانه گاوگدار: از چشمه های سده ، بالنگان، آسپاس ورود اوجان سرچشمه می گیرد .

این دو رودخانه با گذشتن از تنگ براق با شاخه دِژکُرد یکی شده و به نام رودخانه کر وارد شهرستان مرودشت می شود .

Ø رودخانه شادکام : در دشت نمدان جریان دارد که سرچشمه آن دو شاخه فرعی رودخانه اران و شیخ احمدمی باشد. رودخانه شادکام در وسط دشت به صورت زهکشی عمل کرده و سیلابهای منطقه را به دریاچه کافتر می ریزد. این رودخانه از دشت نمدان تا دریاچه کافتر در زمره رودخانه های دائمی به شمار می آید.

دریاچه کافتر:

دریاچه کافتردر فاصله ۴۵ کیلومتری جنوب شهر اقلید در کنار روستای کافتر ، دشت نمدان را به صورت حوضه ای بسته درآورده است . این دریاچه در سالهای پر آب حداکثر ۴۸ کیومتر مربع و در سالهای خشک حدود ۵ کیلومتر مربع وسعت داشته و به صورت میانگین حدود ۲۳ کیلومتر مربع وسعت دارد. دریاچه کافتر که دومین دریاچه طبیعی آب شیرین فارس می باشد با وجود عمق ناچیز از نظر زیست محیطی و جذب پرندگان مهاجر اهمیت زیادی دارد و سالانه ۳۰ هزار پرنده مهاجر از نواحی سیبری و آلاسکا به این منطقه کوچ می کنند . این دریاچه ، محل پرورش انواع ماهی ها، همچون کپور و آمور می باشد

 

 

eghlid-road159

اقلیدی

اقلید نقشه گوگل

اخبار مرتبط


ارسال دیدگاه